İş Kazası Sonucu Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nedir?

Destekten yoksun kalma tazminatı, Türk Borçlar Kanunu (TBK) madde 53 uyarınca, bir kişinin ölümü sonucunda, onun hayattayken maddi veya fiili olarak destek sağladığı kişilerin uğradığı zararın giderilmesi amacıyla ödenen maddi tazminat türüdür. İş kazası sonucu meydana gelen ölümlerde, vefat eden işçinin desteğinden mahrum kalan yakınları, işverenin kusuru oranında bu tazminatı talep etme hakkına sahiptir.

İş Kazası Sonucu Tazminat Talep Etme Şartları

Ölümlü bir iş kazasının ardından destekten yoksun kalma tazminatı davası açılabilmesi için şu şartların varlığı aranır:

• İş Kazasının Tespiti: Olayın Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından "iş kazası" olarak tespit edilmiş olması gerekir.
• Kusur veya Kusursuz Sorumluluk: İşverenin kazanın meydana gelmesinde kusurlu olması veya iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması gerekir. (Bazı tehlikeli işlerde işverenin kusursuz sorumluluğu da doğabilir.)
• İlliyet Bağı: İşçinin ölümü ile iş kazası arasında uygun bir nedensellik (illiyet) bağı bulunmalıdır.
• Destek İlişkisi: Davacının, vefat eden işçiden yaşarken eylemli ve düzenli olarak destek gördüğünü veya gelecekte göreceğini ispatlaması gerekir.

Kimler Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Talep Edebilir?

Bu tazminatı talep edebilmek için vefat eden kişiyle aranızda resmi bir mirasçılık veya akrabalık bağı bulunması şart değildir. Önemli olan "fiili destek" ilişkisidir.

Eş ve Çocukların Durumu

Vefat eden işçinin resmi nikahlı eşi ve reşit olmayan (veya öğrenimi devam eden) çocukları, kanunen destek gören kabul edilir. Bu kişilerin vefat edenden destek aldıklarını ayrıca ispatlamalarına gerek yoktur; destek ilişkisi KARİNE olarak kabul edilir.

Anne, Baba ve Nişanlının Durumu

Vefat edenin anne ve babası, yetişkin çocukları, kardeşleri, nişanlısı veya imam nikahlı eşi de destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Ancak bu kişilerin, vefat edenin yaşarken kendilerine düzenli olarak maddi yardımda bulunduğunu (banka dekontları, tanık beyanları vb.) ispatlamaları gerekmektedir.

Tazminat Miktarı Nasıl Hesaplanır?

Destekten yoksun kalma tazminatı, mahkeme tarafından atanan aktüerya (hesap) bilirkişileri tarafından karmaşık formüllerle hesaplanır. Hesaplamada dikkate alınan temel unsurlar şunlardır:

• Net Gelir: Vefat eden işçinin kaza tarihindeki gerçek net geliri (asgari ücret üzerinden gösterilse bile gerçek maaşı ispatlanabilir).
• Bakiye Ömür Süresi: Vefat edenin ve destek görenlerin TRH 2010 (veya PMF 1931) yaşam tablolarına göre kalan muhtemel ömür süreleri.
• Kusur Oranı: İşverenin ve (varsa) vefat eden işçinin kazadaki kusur oranları. İşçinin kendi kusuru oranında tazminattan indirim yapılır.
• Destek Payları: Vefat edenin gelirinin ne kadarını kendisine, ne kadarını eşine ve çocuklarına ayıracağı varsayımsal olarak paylaştırılır.

SGK Tarafından Bağlanan Gelirin (PSD) Tazminata Etkisi

Ölümlü iş kazalarında SGK, hak sahiplerine (eş, çocuk, anne, baba) "ölüm geliri" bağlar. İşverenden talep edilecek destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanırken, SGK tarafından bağlanan bu gelirin Peşin Sermaye Değeri (PSD) hesaplanan tazminat tutarından MAHSUP EDİLİR (DÜŞÜLÜR). Bunun amacı, hak sahiplerinin aynı zarar için hem devletten hem de işverenden çift ödeme alarak sebepsiz zenginleşmesini önlemektir.

(Not: SGK'nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri düşüldükten sonra kalan bakiye miktar, işverenden tahsil edilir.)

Hak Sahipleri ve İspat Yükü Tablosu

Zamanaşımı Süresi ve Görevli Mahkeme

İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında görevli mahkeme İş Mahkemesi'dir. İş kazası sonucu ölüm meydana geldiğinde, eylem aynı zamanda "taksirle ölüme neden olma" suçunu oluşturduğundan, TBK m. 72 uyarınca uzamış ceza zamanaşımı süresi uygulanır. Bu süre, kazanın meydana geldiği tarihten itibaren 15 YILDIR.