Y
Kıdem Tazminatı Nedir ve Temel Kuralı
Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olan işçinin, iş sözleşmesinin kanunda belirtilen haklı sebeplerle (haksız fesih, emeklilik, askerlik, evlilik vb.) sona ermesi durumunda işveren tarafından ödenmesi gereken toplu paradır. Kıdem tazminatı hesaplamasının temel kuralı; işçinin çalıştığı her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında tazminat ödenmesidir. Yıldan artan aylar ve günler de orantılanarak hesaba katılır.
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Hesaplama işlemi yapılırken işçinin işten ayrıldığı tarihteki son ücreti dikkate alınır. Ancak bu ücret, işçinin eline geçen "net" maaş üzerinden değil, "giydirilmiş brüt" maaş üzerinden hesaplanmalıdır.
Brüt Ücret ve Giydirilmiş Ücret Farkı
İşverenler genellikle tazminatı düşük ödemek için sadece çıplak brüt maaşı baz alırlar. Oysa kanuna göre hesaplama Giydirilmiş Brüt Ücret üzerinden yapılmalıdır. Giydirilmiş ücret; işçinin asıl (çıplak) brüt maaşına, işveren tarafından sağlanan, para veya para ile ölçülebilen, süreklilik arz eden tüm sosyal yardımların (yemek, yol, ikramiye vb.) aylık tutarının eklenmesiyle bulunur.
Kıdem Tazminatı Tavanı Nedir?
Devlet, işverenleri aşırı yükten korumak amacıyla kıdem tazminatına bir üst sınır getirmiştir. Buna KIDEM TAZMİNATI TAVANI denir. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından her yıl Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir. İşçinin giydirilmiş brüt ücreti bu tavan miktarından yüksek olsa bile, hesaplama tavan miktar üzerinden yapılır.
(Not: İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde tavanın üzerinde bir ödeme yapılacağı özel olarak kararlaştırılmışsa, tavan sınırı aşılabilir.)
Giydirilmiş Ücrete Dahil Olan ve Olmayan Ödemeler
Hangi ödemelerin tazminat hesabına katılacağı, hangilerinin katılmayacağı Yargıtay kararlarıyla netleşmiştir. Temel kriter ödemenin "süreklilik" arz etmesidir.
| Giydirilmiş Ücrete DAHİL Edilenler | Giydirilmiş Ücrete DAHİL EDİLMEYENLER |
|---|---|
| Yemek yardımı (Nakit veya Ticket/Sodexo) | Fazla mesai ücretleri |
| Yol yardımı (Nakit veya Akbil/Servis) | Yıllık izin ücretleri |
| Düzenli ödenen ikramiyeler (Örn: Yılda 2 maaş) | Performansa bağlı primler / Satış primleri |
| Yakacak, konut, eğitim ve giyecek yardımları | Harcırahlar ve yolluklar |
| Düzenli ödenen primler (Sabit nitelikteki) | Evlenme, doğum veya ölüm yardımları (Bir defalık) |
Kıdem Tazminatından Hangi Kesintiler Yapılır?
Kıdem tazminatı, işçiyi koruyan özel bir ödeme olduğu için vergi kesintilerinden büyük ölçüde muaf tutulmuştur. Kıdem tazminatından Gelir Vergisi ve SGK primi KESİLEMEZ. Yapılabilecek tek yasal kesinti Binde 7,59 (0,00759) oranındaki Damga Vergisi kesintisidir.
Örnek Kıdem Tazminatı Hesaplaması
Örnek bir senaryo üzerinden hesaplama mantığını inceleyelim:
- Çalışma Süresi: 5 Yıl, 6 Ay, 15 Gün
- Çıplak Brüt Maaş: 30.000 TL
- Aylık Yemek ve Yol Yardımı (Brüt): 4.000 TL
- Giydirilmiş Brüt Ücret: 34.000 TL (Tavanın altında olduğunu varsayıyoruz)
Hesaplama Adımları:
- 5 Yıl için: 34.000 TL x 5 = 170.000 TL
- 6 Ay için: (34.000 TL / 12) x 6 = 17.000 TL
- 15 Gün için: (34.000 TL / 365) x 15 = 1.397 TL
- Brüt Toplam: 188.397 TL
- Damga Vergisi Kesintisi (Binde 7,59): 1.430 TL
- İşçiye Ödenecek Net Tutar: 186.967 TL