Y
Nişanlanma ve Nişanın Bozulması Nedir?
Türk Medeni Kanunu'na (TMK) göre nişanlanma, evlenme vaadiyle kurulan bir aile hukuku sözleşmesidir. Nişanlanma, taraflara evlenme yükümlülüğü getirse de, kimse evlenmeye zorlanamaz. Ancak, haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozan (nişanı atan) veya kendi kusuruyla nişanın bozulmasına yol açan taraf, diğer tarafın uğradığı zararları karşılamakla yükümlüdür.
Nişanın Bozulması Halinde Maddi Tazminat Şartları
TMK madde 120 uyarınca, nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozarsa veya nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulursa; kusuru olan taraf, diğerine evlenme amacıyla yaptığı dürüstlük kuralına uygun harcamalar için maddi tazminat ödemek zorundadır.
Maddi tazminat kapsamında talep edilebilecek harcamalara şunlar örnek verilebilir:
- Düğün salonu, fotoğrafçı veya organizasyon şirketi için ödenen kaporalar,
- Alınan gelinlik, damatlık veya özel dikim kıyafetler,
- Evlilik amacıyla kiralanan evin kira bedelleri ve depozitosu,
- Ortak yaşanacak ev için alınan mobilya ve beyaz eşyalar.
(Not: Nişan töreni için yapılan masraflar (nişan salonu, nişan pastası vb.) kural olarak maddi tazminat kapsamında istenemez; çünkü bu masraflar evlenme amacıyla değil, nişanlanma amacıyla yapılmıştır.)
Nişanın Bozulması Halinde Manevi Tazminat Şartları
TMK madde 121'e göre, nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı ağır biçimde zedelenen taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat isteyebilir. Manevi tazminat talep edebilmek için sadece nişanın bozulmuş olması yeterli değildir; bozulma şeklinin veya sebebinin kişide derin bir üzüntü ve onur kırıklığı yaratması gerekir.
Manevi tazminata hükmedilen durumlara örnekler:
- Nişanlıyken aldatma (sadakatsizlik) yaşanması,
- Düğüne çok kısa bir süre kala veya nikah masasında haklı sebep yokken terk edilme,
- Nişanın bozulması sırasında hakaret, iftira veya fiziksel şiddet uygulanması,
- Kişinin çevresinde küçük düşürülmesi ve itibarının zedelenmesi.
Hediyelerin İadesi (Mutad ve Mutad Dışı Hediyeler)
Nişan bozulduğunda, tarafların birbirlerine veya anne-babaların nişanlılara verdiği hediyelerin durumu TMK m. 122'de düzenlenmiştir. Kanun, hediyeleri "mutad" (alışılmış/sıradan) ve "mutad dışı" (alışılmışın dışında/değerli) olarak ikiye ayırır.
Mutad (Alışılmış) Hediyeler: Giyim eşyası, kozmetik ürünleri, çiçek, çikolata gibi tüketilen veya günlük hayatta kullanılan, ekonomik değeri çok yüksek olmayan hediyelerdir. Bu hediyelerin iadesi İSTENEMEZ.
Mutad Dışı (Değerli) Hediyeler: Altın takılar, bilezikler, tektaş yüzük, pırlanta, araba veya ev gibi ekonomik değeri yüksek olan hediyelerdir. Nişan nasıl bozulursa bozulsun (kimin kusurlu olduğuna bakılmaksızın), mutad dışı hediyeler aynen iade edilmelidir. Eğer hediye elden çıkarılmışsa, karşılığı olan bedel ödenmelidir.
Tazminat ve İade Taleplerinde Karşılaştırma Tablosu
Hangi taleplerin hangi şartlara bağlı olduğunu aşağıdaki tablodan inceleyebilirsiniz:
| Talep Türü | Kusur Şartı Var Mı? | Neleri Kapsar? |
|---|---|---|
| Maddi Tazminat | EVET (Karşı taraf kusurlu olmalı) | Evlilik hazırlığı için yapılan boşa giden masraflar (Mobilya, kapora vb.) |
| Manevi Tazminat | EVET (Ağır kusur ve kişilik hakkı ihlali) | Yaşanan psikolojik yıkım, üzüntü ve itibar kaybı |
| Hediyelerin İadesi | HAYIR (Kusur aranmaz) | Sadece mutad dışı (altın, takı, değerli eşya) hediyeler |
Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı Süresi
Nişanın bozulmasından kaynaklanan maddi tazminat, manevi tazminat ve hediyelerin iadesi davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi'dir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.