Y
Giriş
Halk arasında "senet" olarak bilinen ve hukuki terminolojide Bono olarak adlandırılan kıymetli evraklar, ticari hayatta ve bireysel borç ilişkilerinde en sık başvurulan ödeme ve teminat araçlarından biridir. Ancak bir senedin hukuken geçerli olabilmesi ve icra takibine konu edilebilmesi için Türk Ticaret Kanunu'nda (TTK) belirtilen şekil şartlarına harfiyen uyması gerekmektedir. Eksik veya hatalı doldurulan bir senet, alacaklının hakkını kaybetmesine veya tahsilat sürecinin yıllarca uzamasına neden olabilir.
Senette Bulunması Zorunlu Unsurlar (Geçerlilik Şartları)
Türk Ticaret Kanunu Madde 776 uyarınca, bir belgenin "bono" (senet) vasfı taşıyabilmesi için aşağıdaki unsurları barındırması ZORUNLUDUR. Bu unsurlardan birinin eksikliği, belgenin kambiyo senedi niteliğini yitirmesine yol açar.
| Unsur | Açıklama ve Hukuki Sonucu |
|---|---|
| "Bono" veya "Emre Muharrer Senet" İbaresi | Senet metninde bu kelimelerden biri geçmelidir. Yabancı dilde yazılmışsa o dildeki karşılığı bulunmalıdır. |
| Kayıtsız ve Şartsız Ödeme Vaadi | "Şu iş yapılırsa ödeyeceğim" gibi bir şarta bağlanamaz. Sadece "Ödeyeceğim" şeklinde kesin bir vaat olmalıdır. |
| Belirli Bir Bedel (Para) | Ödenecek tutar net olarak belirtilmelidir. (Altın konusuna aşağıda değinilecektir). |
| Lehtar (Alacaklı) Adı ve Soyadı | Senedin kime veya kimin emrine ödeneceği açıkça yazılmalıdır. "Hamiline" (elinde bulundurana) bono düzenlenemez. |
| Düzenlenme Tarihi | Senedin hangi tarihte düzenlendiği mutlaka yazılmalıdır. Eksikliği senedi geçersiz kılar. |
| Düzenleyenin (Borçlunun) İmzası | Borçlunun el yazısı ile atılmış ıslak imzası şarttır. Parmak izi veya mühür tek başına geçerli değildir. |
(Not: Vade tarihi ve ödeme yeri zorunlu unsurlardan değildir. Vade yazılmazsa senet "görüldüğünde" ödenecek sayılır. Ödeme yeri yazılmazsa, düzenlenme yeri ödeme yeri kabul edilir.)
Senet Doldururken Muhakkak Dikkat Edilmesi Gerekenler
Senedin geçerlilik şartlarını taşıması kadar, doldurulurken yapılan pratik hataların önüne geçilmesi de hayati önem taşır.
İmza ve Çift İmza Kuralı
Senet üzerindeki en kritik unsur imzadır. İmza mutlaka borçlunun kendi el yazısı ile atılmalıdır. Eğer borçlu bir şirket (tüzel kişi) ise, senedin üzerine şirketin kaşesi basılmalı ve yetkili kişi kaşe üzerine imza atmalıdır.
Önemli Detay: Şirket yetkilisi senede iki imza atarsa ve bu imzalardan biri kaşe üzerine, diğeri kaşe dışına (açığa) atılmışsa; kaşe üzerindeki imza şirketi, kaşe dışındaki imza ise yetkiliyi şahsen (avalist olarak) borç altına sokar. Alacaklılar için bu "çift imza" kuralı büyük bir güvencedir.
Rakam ve Yazı Uyumu
Senet bedeli genellikle hem rakamla hem de yazıyla belirtilir. Eğer rakam ile yazı arasında bir çelişki (farklılık) olursa, Türk Ticaret Kanunu gereği yazı ile belirtilen tutar geçerli kabul edilir. Bedelin yanına ve sonuna kapatma çizgileri ( #10.000 TL# ) çekilmesi, sonradan rakam eklenmesini engeller.
Altın Cinsinden Senet Düzenlenebilir mi?
Toplumumuzda altının güvenilir bir yatırım aracı olması sebebiyle, borç ilişkilerinde "100 Gram 24 Ayar Altın" gibi ifadelerle senet düzenlenip düzenlenemeyeceği sıkça sorulmaktadır.
Altın Senedinin Hukuki Niteliği
Türk Ticaret Kanunu Madde 776/1-b bendi çok açıktır: Bono, "kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadini" içermelidir. Buradaki "bedel" kelimesi hukuken para borcunu (Türk Lirası veya Yabancı Para) ifade eder.
Altın, hukuken bir para birimi değil, emtia (eşya) niteliğindedir. Bu nedenle, üzerinde bedel olarak "100 Gram Altın" yazan bir belge:
- Kambiyo Senedi (Bono) Değildir: Bu belge ile icra dairesinde "Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu" ile hızlı bir takip başlatılamaz.
- Adi Senet Hükmündedir: Belge tamamen geçersiz (çöp) olmaz. Borçlar Hukuku anlamında bir "borç ikrarı" (adi senet) kabul edilir. Alacaklı, bu belgeye dayanarak "İlamsız İcra Takibi" başlatabilir veya Asliye Hukuk Mahkemesinde alacak davası açabilir. Ancak borçlu ilamsız takibe itiraz ederse takip durur ve itirazın iptali davası açılması gerekir.
Nasıl Çözülür? Eğer hem altının değer artışından korunmak hem de belgenin "kambiyo senedi" gücünü korumak istiyorsanız, senedi altın cinsinden değil, o günkü kur üzerinden Yabancı Para (Dolar/Euro) cinsinden düzenlemek hukuken en güvenli ve pratik yoldur.
Sonuç
Senet (bono) düzenlemek, basit bir form doldurma işlemi gibi görünse de, eksik bir imza, hatalı bir tarih veya yanlış yazılmış bir bedel türü (altın gibi) telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir. Yüksek meblağlı ticari ilişkilerde veya teminat amaçlı senet alıp verirken mutlaka bir İcra ve İflas Hukuku uzmanı avukattan destek alınması tavsiye edilmektedir.