Y
Sigortasız İşçi Çalıştırma Nedir?
Sigortasız (kaçak) işçi çalıştırma, işverenin yanında çalıştırdığı işçinin Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) girişini yapmaması veya primlerini ödememesi durumudur. Türk İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku mevzuatına göre, bir işçinin işe başladığı gün (veya bazı istisnai durumlarda en geç ertesi gün) SGK girişinin yapılması ZORUNLUDUR. İşçinin "Ben sigorta istemiyorum, maaşımı elden yüksek verin" demesi dahi işvereni bu yasal sorumluluktan kurtarmaz; zira sigorta hakkından feragat edilemez.
Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları Nelerdir?
Toplumda yaygın olan en büyük yanlış inanış, sigortasız çalışan bir işçinin hiçbir yasal hakkı olmadığı yönündedir. (Not: İşçinin sigortasız çalıştırılması, onun İş Kanunu'ndan doğan haklarını ortadan kaldırmaz. İşçi, çalıştığını ispatladığı takdirde sigortalı bir işçiyle tamamen aynı haklara sahip olur.)
Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakkı
Sigortasız olarak aynı işyerinde en az 1 yıl çalışan işçi, işten haksız yere çıkarıldığında veya haklı bir nedenle (örneğin sigortasının yapılmaması sebebiyle) işten ayrıldığında kıdem tazminatına hak kazanır. Ayrıca, işveren işçiyi bildirim sürelerine uymadan aniden işten çıkarırsa ihbar tazminatı da ödemek zorundadır. İşçinin sigortasız olması, bu tazminatların talep edilmesine engel değildir.
Fazla Mesai ve Diğer İşçilik Alacakları
Sigortasız çalışan işçi; haftalık 45 saati aşan çalışmaları için fazla mesai ücretini, kullandırılmayan yıllık izin ücretlerini, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücretlerini ve ödenmeyen maaşlarını arabuluculuk ve İş Mahkemesi yoluyla talep edebilir.
Sigortasız İşçi Çalıştırma Şikayeti Nasıl Yapılır?
Sigortasız çalıştırılan işçi, bu durumu ilgili kurumlara şikayet ederek işverene idari para cezası kesilmesini ve sigortalılık süresinin tespit edilmesini sağlayabilir. Şikayet yolları şunlardır:
- ALO 170 İhbar Hattı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi olan ALO 170 aranarak isimsiz (gizli) veya isimli olarak şikayet kaydı oluşturulabilir.
- CİMER Üzerinden Başvuru: Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) üzerinden SGK'ya yönlendirilmek üzere detaylı bir şikayet dilekçesi yazılabilir.
- SGK İl/İlçe Müdürlüklerine Dilekçe: İşyerinin bağlı bulunduğu SGK müdürlüğüne bizzat giderek yazılı şikayet dilekçesi verilebilir. Bu şikayet üzerine SGK denetmenleri işyerine ani bir baskın (denetim) düzenler.
Hizmet Tespiti Davası Nedir?
SGK'ya yapılan şikayetler sonuçsuz kalırsa veya işçi işten ayrılmışsa, sigortasız geçen sürelerin emekliliğe sayılması ve primlerin işverenden tahsil edilmesi için İş Mahkemesi'nde Hizmet Tespiti Davası açılması gerekir. Bu dava, işçinin o işyerinde fiilen çalıştığını mahkeme kararıyla tescil ettirmesi işlemidir. Dava kazanıldığında, SGK işçinin geçmişe dönük tüm primlerini işverenden gecikme zammı ve idari para cezalarıyla birlikte tahsil eder.
Sigortasız Çalışmanın İspat Araçları (Tablo)
Hizmet tespiti ve işçilik alacakları davalarında, işçinin o işyerinde çalıştığını ispatlaması gerekir. Geçerli ispat araçları şunlardır:
| Delil Türü | İspat Gücü ve Açıklama |
|---|---|
| Banka Dekontları (Maaş Ödemeleri) | GÜÇLÜ DELİL - Açıklama kısmında "maaş" yazmasa dahi işverenden gelen düzenli ödemeler dikkate alınır. |
| Aynı Dönem Bordrolu Tanıklar | GÜÇLÜ DELİL - O işyerinde resmi olarak sigortalı çalışan mesai arkadaşlarının şahitliği çok önemlidir. |
| İşyeri Yazışmaları (WhatsApp, E-posta) | Destekleyici Delil - İşveren veya yöneticilerle yapılan iş içerikli yazışmalar ve talimatlar. |
| İmzalı Belgeler (Puantaj, Teslimat Fişi) | Kesin Delil - İşçinin imzasını taşıyan şirket içi evraklar, kargo teslim tutanakları vb. |
| Komşu İşyeri Çalışanları | Takdiri Delil - İşyerinin yanındaki esnaf veya çalışanların işçiyi orada gördüğüne dair beyanları. |
Hizmet Tespiti Davasında Zamanaşımı Süresi
Sigortasız çalıştırılan işçilerin en çok dikkat etmesi gereken husus zamanaşımıdır. Hizmet tespiti davası açmak için kanunda öngörülen hak düşürücü süre, işçinin o işyerinden ayrıldığı (hizmetin geçtiği) yılın sonundan itibaren 5 YILDIR. Bu süre geçtikten sonra açılan hizmet tespiti davaları mahkemece reddedilir.