Y
Giriş: Şirketin Anayasası Olan Ana Sözleşme
Bir şirket kurmak, bir bina inşa etmeye benzer. Binanın sağlamlığı temelinin ne kadar doğru atıldığına bağlıdır. Şirketler için bu temel, "ana sözleşme"dir. Ana sözleşme, şirketin kimliği, amacı, ortaklık yapısı, yönetim şekli ve işleyiş kurallarını belirleyen, adeta şirketin anayasası niteliğinde bir belgedir. Ne yazık ki birçok girişimci, kuruluş aşamasının heyecanı ve maliyetleri düşürme çabasıyla internetten buldukları hazır şablonları kullanma veya bu belgeye yeterli önemi vermeme hatasına düşer. Oysa ana sözleşmede yapılan küçük bir hata veya ihmal, ileride ortaklar arasında büyük anlaşmazlıklara, davalara ve hatta şirketin kilitlenmesine yol açabilir.
Hata 1: "Amaç ve Konu" Maddesini Genel Geçmek
Ana sözleşmenin en önemli maddelerinden biri, şirketin hangi alanlarda faaliyet göstereceğini tanımlayan "amaç ve konu" bölümüdür. Burada yapılan hata, genellikle ya çok dar ya da gereğinden fazla geniş bir tanım yapmaktır. Faaliyet alanını çok dar tutmak, gelecekte işinizi büyütmek veya yeni bir alana girmek istediğinizde ana sözleşme değişikliği gibi masraflı ve zahmetli bir süreci zorunlu kılar. Aksine, "her türlü ticari faaliyette bulunmak" gibi aşırı genel ifadeler kullanmak ise Ticaret Sicili tarafından kabul edilmeyebilir veya bankalar ve resmi kurumlar nezdinde şirketin ciddiyetini sorgulatabilir. DOĞRU YAKLAŞIM, mevcut ve yakın gelecekteki potansiyel faaliyet alanlarını net bir şekilde yazmaktır.
Hata 2: Hisse Devri Kurallarını Belirlememek
Özellikle çok ortaklı yapılarda en büyük krizler, hisse devirlerinden çıkar. Ana sözleşmede bu konuya ilişkin özel hükümler yoksa, bir ortak hisselerini istediği herhangi bir üçüncü kişiye satabilir. Bu durum, mevcut ortakların hiç tanımadığı ve istemediği bir kişinin şirkete ortak olmasıyla sonuçlanabilir. Bunu önlemek için ana sözleşmeye; diğer ortaklara "ön alım hakkı (şufa hakkı)" tanınması, hisse devrinin "genel kurul onayına" tabi tutulması gibi kısıtlayıcı hükümler eklenmelidir. Bu hükümler, ortaklık yapısının kontrol dışı değişmesini engeller.
Hata 3: Yönetim ve Temsil Yetkilerini Netleştirmemek
"Şirketi kim yönetecek?", "Hangi kararlar tek başına, hangileri oy birliği ile alınacak?", "Şirketi kimler temsil edecek?" Bu soruların cevapları ana sözleşmede net bir şekilde yer almalıdır. Özellikle iki ortaklı ve %50-%50 hisseli yapılarda, karar alma mekanizmalarının (nisapların) özel olarak düzenlenmemesi, en basit konuda bile anlaşmazlık yaşandığında şirketin kilitlenmesine (deadlock) yol açar. Belirli bir tutarın üzerindeki harcamalar için çift imza zorunluluğu getirmek veya stratejik kararlar için nitelikli çoğunluk aramak gibi düzenlemeler, gelecekteki yetki çatışmalarını önler.
Hata 4: Kâr Dağıtımı ve Yedek Akçe Konusunu Atlamak
Her ortağın en temel beklentisi, şirketin elde ettiği kârdan pay almaktır. Ana sözleşmede kârın ne kadarının dağıtılacağı, ne kadarının yedek akçe olarak ayrılacağı veya şirketin büyümesi için sermayeye ekleneceği konusunda bir hüküm bulunmazsa, bu durum her yıl tekrarlayan bir anlaşmazlık konusu olabilir. Ortaklara sermaye payları dışında farklı oranlarda kâr payı (imtiyazlı pay) verilmesi düşünülüyorsa, bu durumun da ana sözleşmede açıkça belirtilmesi zorunludur.
Hata 5: Ortaklıktan Çıkma ve Fesih Şartlarını Es Geçmek
İşler her zaman planlandığı gibi gitmeyebilir. Bir ortağın ortaklıktan ayrılmak istemesi, vefat etmesi veya ortaklar arasında çözülemeyen bir anlaşmazlık çıkması durumunda ne olacağı ana sözleşmede düzenlenmelidir. "Çıkma hakkı", "çıkarılma sebepleri" ve bu durumlarda ayrılan ortağın payının nasıl hesaplanacağına dair hükümlerin olmaması, tarafları uzun ve yıpratıcı davalarla karşı karşıya bırakabilir. Bu maddeler, adeta bir "ortaklık evlilik sözleşmesi" gibi, işler kötüye gittiğinde yol haritasını çizer.
| Sık Yapılan Hata | Doğurabileceği Sonuç |
|---|---|
| Genelgeçer "Amaç ve Konu" | Faaliyet alanının kısıtlanması, ana sözleşme değişikliği masrafı. |
| Yetersiz Hisse Devri Şartları | İstenmeyen kişilerin şirkete ortak olması, ortaklık yapısının bozulması. |
| Belirsiz Yönetim Hükümleri | Karar alma süreçlerinde kilitlenme (deadlock), ortaklar arası yetki çatışması. |
| Kâr Dağıtımının Belirsizliği | Ortaklar arasında sürekli tekrarlayan kâr payı anlaşmazlıkları ve davalar. |
| Çıkma/Fesih Koşullarının Olmaması | Ortağın şirketten ayrılamaması, şirketin tasfiyesinin zorlaşması, uzun süren davalar. |
Sonuç: Sağlam Bir Temel İçin Profesyonel Yaklaşım
Şirket ana sözleşmesi, bir defaya mahsus hazırlanan ve sonra unutulan bir belge değildir. Şirketinizin yol haritası, ortaklar arasındaki barışın teminatı ve gelecekteki büyümenizin yasal çerçevesidir. Hazır şablonlar, sizin ve ortaklarınızın özel durumunu, hedeflerinizi ve endişelerinizi yansıtamaz. Bu nedenle, şirket kurma sürecinde yapılacak en değerli yatırım, şirketler hukuku alanında uzman bir avukattan destek alarak, size özel, tüm olası senaryoları düşünen ve şirketinizi gelecekteki risklere karşı koruyan bir ana sözleşme hazırlatmaktır.