Y
Tenkis Davası Nedir?
Miras bırakan kişi, sağlığında malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunma özgürlüğüne sahip olsa da, bu özgürlük kanun koyucu tarafından belirli sınırlarla kısıtlanmıştır. Bu sınırın temelini saklı pay oluşturur. Miras bırakanın, ölüme bağlı tasarrufları (vasiyetname, miras sözleşmesi) veya sağlararası kazandırmaları (bağışlama vb.) ile yasal mirasçılarının saklı paylarını ihlal etmesi durumunda, ihlal edilen kısmın yasal sınırlara çekilmesi amacıyla açılan davaya tenkis davası denir.
Tenkis davasının temel amacı, miras bırakanın iradesini tamamen ortadan kaldırmak değil, yalnızca saklı payı ihlal eden taşkın kısmı etkisiz hale getirmektir. (Not: Tenkis davası, muris muvazaası davasından farklıdır. Muris muvazaasında işlem tamamen geçersiz kılınırken, tenkiste sadece saklı paya tecavüz eden kısım indirilir.)
Kimler Saklı Paylı Mirasçıdır ve Oranları Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu'na göre her yasal mirasçı saklı pay hakkına sahip değildir. Kanun, yalnızca belirli yakınlıktaki hısımları koruma altına almıştır. (Not: 2007 yılında yapılan yasal değişiklikle kardeşlerin saklı pay hakkı tamamen kaldırılmıştır.)
| Saklı Paylı Mirasçı | Yasal Miras Payı (Örnek) | Saklı Pay Oranı (TMK m. 506) |
|---|---|---|
| Altsoy (Çocuklar, Torunlar) | Zümreye göre değişir | Yasal miras payının 1/2'si (Yarısı) |
| Anne ve Baba | Zümreye göre değişir | Yasal miras payının 1/4'ü (Çeyreği) |
| Sağ Kalan Eş (1. veya 2. Zümre ile) | 1/4 veya 1/2 | Yasal miras payının Tamamı |
| Sağ Kalan Eş (3. Zümre ile veya Tek Başına) | 3/4 veya Tamamı | Yasal miras payının 3/4'ü |
Altsoy (Çocuklar, Torunlar)
Miras bırakanın çocukları, evlatlıkları ve onların altsoyu birinci zümre yasal mirasçılardır. Altsoyun saklı pay oranı, kendilerine düşen yasal miras payının yarısıdır (1/2). Miras bırakan, bu oranın altındaki bir değere dokunamaz.
Anne ve Baba
Eğer miras bırakanın altsoyu yoksa, miras ikinci zümreye, yani anne ve babaya geçer. Anne ve babanın her birinin saklı payı, yasal miras paylarının dörtte biridir (1/4).
Sağ Kalan Eş
Sağ kalan eşin saklı pay oranı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişiklik gösterir. Altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı saklı paydır. Büyükkanne ve büyükbaba zümresiyle mirasçı olduğunda ise yasal miras payının 3/4'ü saklı pay olarak korunur.
Tenkis Davasının Şartları Nelerdir?
Bir tenkis davasının açılabilmesi ve kabul edilebilmesi için belirli şartların bir arada bulunması gerekir:
- Miras Bırakanın Vefat Etmiş Olması: Tenkis davası, ancak miras bırakanın ölümünden sonra açılabilir. Yaşayan bir kişinin yaptığı tasarruflar için tenkis talep edilemez.
- Saklı Payın İhlal Edilmiş Olması: Miras bırakanın yaptığı ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmalar neticesinde, davacının saklı payının zedelenmiş olması şarttır.
- Kazandırmanın Tenkise Tabi Olması: Vasiyetnameler kural olarak tenkise tabidir. Ancak sağlararası kazandırmaların (bağışlamalar vb.) tenkise tabi olabilmesi için TMK m. 514'te sayılan özel durumlardan birine girmesi gerekir (örneğin, ölümden önceki son 1 yıl içinde yapılan bağışlamalar veya saklı payı zedeleme kastıyla yapılan devirler).
Tenkis Davasında Hak Düşürücü Süreler
Tenkis davası açma hakkı, kanunda belirtilen kesin sürelere tabidir. Bu süreler zamanaşımı değil, UYARI hak düşürücü süre niteliğindedir. Yani hakim tarafından re'sen dikkate alınır ve süre geçerse dava hakkı kesin olarak ortadan kalkar.
Tenkis Davası Kime Karşı Açılır?
Tenkis davası, miras bırakanın saklı payı ihlal eden kazandırmayı kime yaptıysa ona karşı açılır. Bu kişi bir başka yasal mirasçı olabileceği gibi, mirasçı olmayan üçüncü bir kişi, bir vakıf veya dernek de olabilir. Eğer lehine kazandırma yapılan kişi vefat etmişse, dava onun mirasçılarına yöneltilir.
Miras hukuku davaları, özellikle tenkis hesaplamalarının (tereke tespiti, net tereke hesabı, sabit tenkis oranı vb.) karmaşıklığı nedeniyle uzmanlık gerektirir. Hak kaybına uğramamak adına sürecin alanında uzman bir miras avukatı ile yürütülmesi büyük önem taşır.