Y
Vasi Tayini (Vesayet) Nedir?
Vasi tayini (vesayet), kanunda belirtilen nedenlerle kendi işlerini göremeyecek, haklarını koruyamayacak durumda olan ergin kişilerin (kısıtlıların) veya velayet altında bulunmayan küçüklerin şahsi ve mali menfaatlerini korumak amacıyla mahkeme kararıyla bir temsilci atanması işlemidir. Atanan bu temsilciye vasi denir.
Vesayet makamı Sulh Hukuk Mahkemesi, denetim makamı ise Asliye Hukuk Mahkemesidir. Vasi, kısıtlının malvarlığını yönetirken ve hukuki işlemlerini yaparken mahkemenin denetimi altındadır.
Vasi Tayinini Gerektiren Durumlar (Kısıtlama Nedenleri)
Türk Medeni Kanunu (TMK), bir kişinin kısıtlanarak kendisine vasi atanmasını gerektiren durumları sınırlı sayıda saymıştır. Bu durumlar dışında bir kimseye zorla vasi atanamaz.
| Kısıtlama Nedeni | Kimler Talep Edebilir? | İspat / Gerekli Belge |
|---|---|---|
| Akıl Hastalığı / Zayıflığı | İlgililer, Nüfus Müdürü, Savcı | Resmi Sağlık Kurulu Raporu (Zorunlu) |
| 1 Yıl ve Üzeri Hapis Cezası | Cezaevi İdaresi (Resen bildirir) | Kesinleşmiş Mahkeme Kararı |
| Savurganlık / Bağımlılık | Aile üyeleri, İlgililer | Tanık, Banka Kayıtları, Sağlık Raporu |
| Kendi İsteği (Yaşlılık vb.) | Kişinin bizzat kendisi | Dilekçe ve Mahkeme Huzurunda Beyan |
Yaş Küçüklüğü
Kural olarak 18 yaşından küçük çocuklar anne ve babasının velayeti altındadır. Ancak anne ve babanın her ikisinin de vefat etmesi, velayet hakkının mahkemece ellerinden alınması veya çocuğun evlatlık verilip evlat edinenlerin vefat etmesi gibi durumlarda, küçüğe bir vasi atanması zorunludur.
Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı
İşlerini göremeyecek, sürekli korunmaya ve bakıma muhtaç olacak derecede akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunan ergin kişiler kısıtlanır. Bu durumda vasi tayini için (Not: Mahkemece sevk edilerek alınacak) tam teşekküllü bir devlet hastanesinden alınmış resmi sağlık kurulu raporu şarttır. Hakim, rapor olmadan sadece tanık beyanıyla kısıtlama kararı veremez.
Savurganlık, Alkol veya Uyuşturucu Madde Bağımlılığı
Savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığını kötü yönetmesi sebebiyle kendisini veya ailesini darlık ve yoksulluğa düşürme tehlikesi yaratan kişilere vasi atanabilir. Bu iddiaların somut delillerle (kredi kartı ekstreleri, icra dosyaları, tedavi kayıtları vb.) ispatlanması gerekir.
Bir Yıl veya Daha Uzun Süreli Hapis Cezası
Bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya (hapis cezasına) mahkum olan her ergin kısıtlanır. Hükmü yerine getirmekle görevli makam (cezaevi idaresi), mahkumun cezasını çekmeye başladığını vesayet makamına bildirmekle yükümlüdür. Bu durumda kısıtlama kanuni bir zorunluluktur.
İlgilinin Kendi İsteği (Yaşlılık, Engellilik)
Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden her ergin, kendi isteğiyle kendisine vasi atanmasını talep edebilir. Bu durumda kişinin mahkeme huzurunda bu talebini yinelemesi ve iradesinin sağlıklı olduğunun tespiti gerekir.
Vasi Tayini Davası Nasıl Açılır ve Görevli Mahkeme
Vasi tayini davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi'dir. Yetkili mahkeme ise, kendisine vasi atanacak kişinin (kısıtlının) yerleşim yeri (MERNİS adresi) mahkemesidir.
Dava, kısıtlanması istenen kişinin yakınları (eş, çocuk, kardeş vb.) tarafından hasımsız olarak açılır. Mahkeme, gerekli araştırmaları yapar, sağlık raporlarını aldırır ve kısıtlama şartları oluşmuşsa, öncelikle eşi veya yakın hısımlarından birini vasi olarak atar. Haklı sebepler varsa dışarıdan üçüncü bir kişi de vasi olarak atanabilir.
Kimler Vasi Olamaz?
Türk Medeni Kanunu m. 418 uyarınca aşağıdaki kişiler vasi olarak atanamazlar:
- Kısıtlılar (Kendisi vesayet altında olanlar),
- Kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler,
- Menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar,
- İlgili vesayet daireleri hakimleri.
UYARI Vasi olarak atanan kişi, kısıtlının malvarlığını özenle yönetmek ve her yıl mahkemeye hesap vermek (defter tutmak) zorundadır. Vasinin görevini kötüye kullanması veya ihmali nedeniyle kısıtlının zarara uğraması halinde, vasinin hukuki ve cezai sorumluluğu doğar.
Vesayet davaları, sağlık kurulu raporlarının alınması ve mahkeme süreçlerinin titizlikle takip edilmesini gerektiren hassas davalardır. Sürecin hızlı ve eksiksiz tamamlanması için alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye edilir.