Y
Vasiyetnamenin İptali Davası Nedir?
Vasiyetname, kişinin vefatından sonra malvarlığının nasıl paylaştırılacağını belirlediği tek taraflı ve ölüme bağlı bir tasarruftur. Ancak vasiyetnameler, kanunun öngördüğü sıkı şekil ve esas şartlarına uygun olarak düzenlenmek zorundadır. Vasiyetnamenin İptali Davası, mirasbırakanın (murisin) düzenlediği vasiyetnamenin kanuna aykırı olduğu iddiasıyla, vasiyetnamenin tamamen veya kısmen geçersiz kılınması amacıyla açılan bir miras hukuku davasıdır.
Vasiyetnamenin İptali Gerekçeleri (TMK m. 557)
Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesi, bir vasiyetnamenin hangi hallerde iptal edilebileceğini sınırlı (tahdidi) olarak saymıştır. Bu gerekçeler dışında bir sebeple vasiyetnamenin iptali istenemez.
1. Ehliyetsizlik (Akıl Hastalığı veya Yaş Küçüklüğü)
Vasiyetname yapabilmek için kişinin 15 YAŞINI DOLDURMUŞ olması ve ayırt etme gücüne (akli melekelere) sahip olması gerekir. Mirasbırakanın vasiyetnameyi düzenlediği tarihte Alzheimer, Demans, ağır psikolojik rahatsızlıklar veya yaşlılığa bağlı akıl zayıflığı gibi nedenlerle ne yaptığının bilincinde olmadığı ispatlanırsa vasiyetname iptal edilir. Bu durum genellikle Adli Tıp Kurumu raporları ve hastane kayıtları ile ispatlanır.
2. İrade Sakatlığı (Hata, Hile, Korkutma)
Mirasbırakanın vasiyetnameyi kendi özgür iradesiyle değil; birilerinin onu aldatması (hile), yanlış yönlendirmesi (hata) veya tehdit etmesi/şantaj yapması (korkutma) sonucu düzenlediği tespit edilirse vasiyetname iptal edilir. (Not: Mirasbırakan, hatasını veya hileyi öğrendikten ya da korkutma etkisi geçtikten sonra 1 yıl içinde vasiyetnameden dönmezse, vasiyetname geçerli hale gelir.)
3. Hukuka ve Ahlaka Aykırılık
Vasiyetnamenin içeriği veya bağlandığı koşullar hukuka ve genel ahlak kurallarına aykırı olamaz. Örneğin; mirasbırakanın, mirasçısına "suç işlemesi" veya "eşinden boşanması" şartıyla mal bırakması hukuka ve ahlaka aykırıdır. Bu tür şartlar içeren vasiyetnameler iptal edilebilir.
4. Şekil Eksikliği
Kanunumuzda resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç tür vasiyetname vardır. Her birinin katı şekil şartları bulunur:
- Resmi Vasiyetname: Noter, sulh hakimi veya yetkili memur önünde iki tanığın katılımıyla yapılmalıdır. Tanıklarda aranan şartların eksikliği iptal sebebidir.
- El Yazılı Vasiyetname: Baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış olması, düzenleme tarihinin (gün/ay/yıl) ve imzasının bulunması ZORUNLUDUR. Bilgisayarda yazılıp sadece imza atılan vasiyetnameler geçersizdir.
Kimler Vasiyetnamenin İptali Davası Açabilir?
Vasiyetnamenin iptali davasını, vasiyetnamenin iptal edilmesinde menfaati bulunan yasal mirasçılar, atanmış mirasçılar veya vasiyet alacaklıları açabilir. Vasiyetname iptal edildiğinde miras payı artacak veya mirasa hak kazanacak olan herkesin bu davayı açma hakkı vardır.
İptal ve Tenkis Davası Arasındaki Farklar
Miras hukukunda vasiyetnamenin iptali ile tenkis davası sıkça karıştırılır. Aralarındaki temel farklar şunlardır:
| Özellik | Vasiyetnamenin İptali Davası | Tenkis Davası |
|---|---|---|
| Davanın Amacı | Vasiyetnamenin tamamen veya kısmen geçersiz kılınması (yok sayılması). | Geçerli olan vasiyetnamenin, saklı payı ihlal eden kısmının indirilmesi. |
| Açılma Gerekçesi | Ehliyetsizlik, şekil eksikliği, hile, tehdit, hukuka aykırılık. | Mirasbırakanın, yasal mirasçıların "saklı paylarına" tecavüz etmesi. |
| Sonucu | İptal edilirse, miras yasal mirasçılara (kanuni paylarına göre) kalır. | Vasiyetname geçerliliğini korur, sadece saklı payı aşan kısım iptal edilir. |
Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler
Vasiyetnamenin iptali davası açma hakkı, kanunda belirtilen kesin sürelere tabidir. Davacının, vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 1 YIL içinde bu davayı açması gerekir. Her halükarda, vasiyetnamenin açılma tarihinin üzerinden iyi niyetli davalılara karşı 10 yıl, kötü niyetli davalılara karşı ise 20 yıl geçmekle dava açma hakkı düşer.